शरीरातील रक्त वाढवणारी ही आहेत टॉप 10 फळं: आपलं शरीर हे एक शेतासारखं असतं. शेताला पाणी, खत, औषध मिळालं नाही तर पिकं नीट उगवत नाहीत, तसंच आपल्या शरीराला पोषण, जीवनसत्त्वं आणि रक्ताची पुरेशी मात्रा मिळाली नाही तर थकवा, अशक्तपणा, भोवळ, डोकेदुखी अशी अनेक लक्षणं दिसायला लागतात.
आजकाल धावपळीच्या जीवनशैलीमुळे, बाहेरचं तेलकट-जंक फूड जास्त खाल्ल्यामुळे आणि झोप-व्यायामाकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे रक्त कमी होण्याची (अॅनिमिया) समस्या अनेकांना भेडसावते. विशेषत: महिला, लहान मुलं आणि ज्येष्ठ मंडळींमध्ये ही समस्या जास्त आढळते.
अशा वेळी औषधं घेण्यापेक्षा आहारात नैसर्गिक फळं समाविष्ट करणं हा उत्तम मार्ग आहे. कारण फळं ही निसर्गाने दिलेली अशी भेट आहे जी सहज पचते, चवदार असते आणि शरीराला थेट पोषण देते.
चला तर मग बघूया, शरीरात रक्त वाढवण्यासाठी कोणती टॉप 10 फळं खाणं फायदेशीर ठरतं.
डाळिंब (Pomegranate)
डाळिंब म्हटलं की लगेच आठवतं ते लालचुटुक दाण्यांनी भरलेलं फळ. माझे बाबा म्हणतात, “डाळिंब रोज खा, रक्तात कधी उणं पडणार नाही.”
डाळिंबात लोह, फॉलिक अॅसिड, अँटिऑक्सिडंट्स भरपूर प्रमाणात असतात. हे सगळं मिळून शरीरात नवीन रक्त तयार करण्याचं काम करतात. जर कोणी थकवा, दमछाक, भोवळ येणं किंवा चेहऱ्यावर फिकटपणा जाणवत असेल, तर रोज एक डाळिंब खाल्लं तरी मोठा बदल जाणवतो.
डाळिंबाचा रसही तितकाच गुणकारी आहे. सकाळी रिकाम्या पोटी डाळिंबाचा रस प्यायला तर रक्तवाढ लवकर होते. काही लोक डाळिंबाचे दाणे दह्यात, सॅलडमध्ये किंवा फळांच्या मिश्रणात टाकून खातात. तेही उत्तम आहे.
हे पण वाचा: दिवसात किती वेळा पाणी प्यावे आणि कसे प्यावे? संपूर्ण माहिती
सफरचंद (Apple)
“An apple a day keeps the doctor away” ही इंग्रजी म्हण आपण खूप ऐकतो. पण खरी गोष्ट अशी आहे की सफरचंद हे रक्त वाढवण्यासाठी जबरदस्त फळ आहे.
सफरचंदात लोह, व्हिटॅमिन C, फायबर आणि मिनरल्स असतात. ही सगळी द्रव्यं रक्त तयार होण्यासाठी, हिमोग्लोबिन वाढवण्यासाठी आणि शरीराला ताजंतवानं ठेवण्यासाठी उपयोगी पडतात.
सफरचंद नेहमी सालासकट खावं. कारण सालात भरपूर फायबर आणि पोषणद्रव्यं असतात. जर सालं काढून फळ खाल्लं तर बराचसा फायदा कमी होतो.
सफरचंद खाल्ल्याने भूकही टिकून राहते, पोटाची हालचाल व्यवस्थित राहते आणि लहान मुलांपासून ते म्हाताऱ्यांपर्यंत सगळ्यांच्या शरीरात रक्त वाढतं.
माझ्या शेजारची काकू, दररोज सकाळी आपल्या मुलाला शाळेत जाण्याआधी एक सफरचंद द्यायची. दोन-तीन महिन्यांनी मुलाच्या गालावर गुलाबी रंग आला आणि तो खेळात, अभ्यासातही चपळ झाला. सफरचंदाचं हे सामर्थ्य आहे.
द्राक्षं (Grapes)
द्राक्षं म्हटलं की चवीला गोड, रसाळ आणि तोंडात टाकल्यावर लगेच ऊर्जा देणारं फळ आठवतं. द्राक्षं ही खरंतर निसर्गाने दिलेली नैसर्गिक एनर्जी ड्रिंकच आहेत.
काळी द्राक्षं विशेषत: रक्त शुद्ध करतात. यात लोह, कॉपर, पोटॅशियम आणि व्हिटॅमिन B-कॉम्प्लेक्स असतात. हे घटक हिमोग्लोबिन वाढवतात आणि शरीरात ताजंतवानं रक्त तयार होऊ देतात.
थकवा, अंग शिणल्यासारखं होणं किंवा कामात उभारी न येणं. अशा वेळी मूठभर द्राक्षं खाल्ली की लगेच फरक जाणवतो.
द्राक्षांचा रस किंवा मनुका (सुकी द्राक्षं) हेही रक्तवाढीसाठी उत्तम आहेत. विशेषत: मुलांना रोज काही मनुका दिल्या तर त्यांचं आरोग्य मजबूत राहतं.
हे पण वाचा: दिवसभर फ्रेश आणि एनर्जेटिक राहण्यासाठी काय खावे?
संत्रं (Orange)
संत्रं म्हणजे ताजेतवाने करणारा रसाळ गोळा आहे. हिवाळ्यात संत्र्यांचा मोसम आला की बाजारपेठा आणि घरं संत्र्यांच्या गोड सुगंधाने भरून जातात.
संत्र्यात व्हिटॅमिन-C भरपूर प्रमाणात असतं. आता तुम्हाला माहीतच असेल की शरीरात लोह (Iron) शोषून घ्यायचं काम व्हिटॅमिन-C करतं. म्हणजे काय तर,आपण डाळिंब, सफरचंद, द्राक्षं खाल्ली तरी त्यातलं लोह शरीराला नीट उपयोगी पडावं, तर त्यासोबत संत्रं किंवा संत्र्याचा रस खाल्ला पाहिजे.
लहान मुलांना संत्र्याचा रस दिला तर त्यांचं पचन सुधारतं, भूक लागते आणि त्यांचा चेहरा तेजाळतो.
पपई (Papaya)
पपई हे प्रत्येक घराच्या अंगणात सहज उगवणारं झाड आहे. पिकलेली पपई दिसायला सोन्यासारखी पिवळी, चवीला गोडसर आणि पचनास हलकी असते.
पपईत फॉलिक अॅसिड मोठ्या प्रमाणात असतं. हे द्रव्य शरीरात नवीन रक्त तयार करण्याचं काम करतं. त्यामुळे ज्यांना सतत अशक्तपणा, अंगात ताकद नसल्यासारखं वाटतं, त्यांच्यासाठी पपई हा जादुई उपाय आहे.
पपई खा, पोट हलकं राहील आणि रक्ताची ताकद वाढेल.
पपई फक्त रक्त वाढवते असं नाही, तर ती पचनशक्ती सुधारते, बद्धकोष्ठतेचा त्रास कमी करते आणि शरीरातील विषारी द्रव्यं बाहेर टाकते. सकाळी नाश्त्याला पपई खाल्ली तर दिवसभर अंग हलकं-फुलकं वाटतं.
आंबा (Mango)
आंबा म्हटलं की कोणाच्या तोंडाला पाणी सुटणार नाही? उन्हाळ्यात मिळणारा हा फळांचा राजा आहे. फक्त चवीनं गोड आणि सुगंधानं मोहक असाच नाही, तर तो शरीरासाठीही जबरदस्त फायदेशीर आहे.
आंब्यात लोह, व्हिटॅमिन-A आणि व्हिटॅमिन-C भरपूर प्रमाणात असतं. हे घटक रक्त तयार होण्यासाठी आणि हिमोग्लोबिन वाढवण्यासाठी खूप महत्त्वाचे आहेत.
गोडसर आंबा खाल्ला किंवा आंब्याचा रस प्यायला तर रक्तवाढ झपाट्याने होते. उन्हाळ्यात जेव्हा घामाने अंगातला रस गळून जातो, तेव्हा आंबा शरीरात नवी ताकद आणतो.
गावाकडे पोत्याच्या पोत्याने आंबे झाडावरून तोडले जातात. घरातल्या सगळ्यांना आंब्याचं पन्हं, रस, फोडी देतात. लहान मुलं जेव्हा शेतात खेळून दमून जातात, तेव्हा आई एक-दोन आंब्याच्या फोडी हातात देते आणि ते मुलं पुन्हा धावत सुटतात. हेच आंब्याचं खरं सामर्थ्य आहे.
हे पण वाचा: आरोग्यासाठी वाईट असलेल्या 5 सवयी टाळा
केळं (Banana)
केळं हे असं फळ आहे जे वर्षभर बाजारात सहज मिळतं. किंमतही कमी आणि गुण मात्र अमाप आहेत. लहान मुलापासून ते म्हाताऱ्यापर्यंत सगळ्यांनाच केळं आवडतं.
केळ्यात लोह, पोटॅशियम, फॉलिक अॅसिड आणि फायबर असतं. त्यामुळे शरीराला रोज ऊर्जा मिळते आणि रक्ताचीही कमतरता राहत नाही.
उन्हाच्या तप्त कडकडीत उन्हात काम करताना थकवा आला, की केळं खाल्लं की लगेच अंगात ताकद परत येते.
लहान मुलांना सकाळी दूधासोबत केळं दिलं तर त्यांचं वजनही वाढतं, रक्तात वाढ होते आणि ते दिवसभर खेळकर राहतात. काही लोक केळ्याचा शिरा, हलवा किंवा स्मूदी करूनही खातात. कुठल्याही प्रकारे खाल्लं तरी केळं शरीरासाठी अमृतासारखं आहे.
बीटरूट (Beetroot)
बीटरूट ही खरं तर मूळभाजी आहे, पण लोक ते फळासारखं खातात. दिसायला जरी साधं लालसर असलं तरी यातली ताकद जबरदस्त आहे.
बीटरूट हा रक्त वाढवण्यासाठी सर्वोत्तम पर्याय मानला जातो. याचा रस प्यायला तर हिमोग्लोबिन झपाट्याने वाढतं. शिवाय रक्त शुद्ध होऊन शरीरात नवी ऊर्जा निर्माण होते.
गावाकडे बायका बीटरूट किसून कोशिंबीर बनवतात किंवा त्याचा रस काढून मुलांना देतात. दोन-तीन आठवड्यांतच मुलांच्या गालावर गुलाबी रंग येतो.
बीटरूटमध्ये लोहासोबत फायबर, पोटॅशियम आणि अँटिऑक्सिडंट्स असतात. त्यामुळे ते केवळ रक्त वाढवत नाही तर पचन सुधारतं, बद्धकोष्ठतेचा त्रास कमी होतो आणि शरीर हलकं-फुलकं राहतं.
करवंदं (Jamun)
करवंदं ही लहानशी, काळपट जांभळ्या रंगाची पण फार ताकदवान फळं आहेत.
करवंदात लोह, कॅल्शियम, फॉस्फरस आणि अँटिऑक्सिडंट्स भरपूर प्रमाणात असतात. करवंदं खाल्ल्याने रक्त वाढतं, पचन सुधारतं आणि अंगात थंडावा येतो.
ज्यांना सतत तहान लागते, अशक्तपणा जाणवतो, त्यांच्यासाठी करवंदं हा उत्तम नैसर्गिक उपाय आहे. याशिवाय करवंदं मधुमेह असणाऱ्यांसाठीही फायदेशीर मानली जातात.
हे पण वाचा: सर्वात जास्त प्रोटीन कोणत्या भाजीत आहे?
स्ट्रॉबेरी (Strawberry)
स्ट्रॉबेरी हे आधुनिक दिसणारं पण फार उपयोगी फळ आहे. डोंगराळ भागात मिळणारी लालचुटुक स्ट्रॉबेरी दिसायलाही आकर्षक आणि चवीला गोडसर-थोडी आंबट लागते.
स्ट्रॉबेरीमध्ये लोहाबरोबरच व्हिटॅमिन-C मोठ्या प्रमाणात असतं. त्यामुळे हे फळ रक्त तयार करण्यास, शुद्ध करण्यास आणि शरीरात हिमोग्लोबिन वाढवण्यास मदत करतं.
शहरात मुलांना स्ट्रॉबेरी दूधशेक, जॅम किंवा आईस्क्रीम आवडतं. पण साधी ताजी स्ट्रॉबेरीही रोज थोडी खाल्ली, तर रक्तवाढ होते आणि त्वचेलाही नैसर्गिक चमक येते.
गावाकडे पर्यटक स्ट्रॉबेरी तोडणीच्या शेतात जातात आणि झाडावरूनच फळं तोडून खातात. त्या क्षणीच अंगात ताजेपणा जाणवतो.
या दहा फळांपैकी रोज थोडीथोडी फळं खाल्ली, तर शरीरात रक्ताची उणीव राहणार नाही, अंगात ऊर्जा येईल आणि चेहऱ्यावर तेज दिसेल.
रक्तवाढीसाठी काही घरगुती टिप्स
रक्त कमी झालं की लगेच औषधं, गोळ्या घ्याव्यात अशी घाई करू नका. आपल्या घरात आणि स्वयंपाकघरातच असे काही सोपे उपाय आहेत जे करून आपण सहज रक्त वाढवू शकतो. चला तर मग पाहूया,
1. फळं खाल्ल्यानंतर लगेच चहा-कॉफी टाळा
आपल्याकडे बहुतेक घरात जेवण झालं की लगेच चहा-कॉफी प्यायची अशी सवय आहे. पण खरं सांगायचं तर ही सवय रक्त कमी करणारी आहे. कारण चहा-कॉफीत कॅफिन असतं, जे शरीरातलं लोह शोषलं जाऊ देत नाही.
उदाहरण द्यायचं झालं तर, आपण डाळिंब किंवा बीटरूट खाल्लं आणि लगेच चहा प्यायलो, तर त्या फळातलं लोह शरीराला उपयोगीच पडत नाही. त्यामुळे फळं खाल्ल्यानंतर किमान तासभर चहा-कॉफी टाळा.
2. फळं सकाळी उपाशीपोटी किंवा दुपारी खाल्ली तर जास्त फायदा
फळं कधी खावीत हेही महत्त्वाचं आहे. सकाळी उठल्यावर रिकाम्या पोटी किंवा दुपारी जेवणाआधी फळं खाल्ली तर त्यातील जीवनसत्त्वं आणि पोषक घटक शरीर पटकन शोषून घेतं.
सकाळी फळं खा, अंगात दिवसभर ताकद राहील. खरंच आहे हे!
3. हिरव्या पालेभाज्या आणि डाळींसोबत फळं खाल्ली तर फायदा दुप्पट
फक्त फळं खाल्ल्यानेही फायदा होतोच, पण जर ती पालेभाज्या आणि डाळींसोबत खाल्ली तर परिणाम दुप्पट होतो.
उदा. संत्र्यासोबत पालकाची भाजी, किंवा डाळिंब दह्यात टाकून खाल्लं, तर त्यातील लोह अधिक चांगल्या पद्धतीने शरीरात शोषलं जातं.
4. लहान मुलं, गर्भवती महिला आणि जेष्ठ मंडळींनी ही फळं नियमित खावीत
लहान मुलांच्या शरीराला वाढीसाठी जास्त रक्त आणि पोषणाची गरज असते. त्यांना डाळिंब, केळं, पपई यासारखी फळं रोज दिली तर ते निरोगी वाढतात.
गर्भवती महिलांना तर विशेष काळजी घ्यावी लागते. त्यांना हिमोग्लोबिन कमी झालं की प्रसूतीच्या वेळी अडचणी येतात. त्यामुळे अशा महिलांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार डाळिंब, बीटरूट, सफरचंद ही फळं नियमित खावीत.
जेष्ठ मंडळींमध्ये रक्त कमी झालं की थकवा, चक्कर येणं, अंग अशक्त होणं अशी लक्षणं दिसतात. त्यांना आंबा, संत्रं, द्राक्षं यासारखी फळं देणं उत्तम ठरेल.
निष्कर्ष
शरीरात रक्त कमी झालं की लगेच गोळ्या-औषधं घेण्यापेक्षा आहारात नैसर्गिक फळं समाविष्ट करणं हा उत्तम मार्ग आहे.
डाळिंब, सफरचंद, द्राक्षं, संत्रं, पपई, आंबा, केळं, बीटरूट, करवंदं आणि स्ट्रॉबेरी ही दहा फळं रोजच्या आहारात घेतली तर रक्त वाढतं, शरीर ताजंतवानं राहतं आणि रोग प्रतिकारशक्तीही वाढते.
लक्षात ठेवा,निसर्गाकडचं अन्न हेच खरं औषध आहे. हे लक्षात ठेवून जर आपण फळं खाण्याची सवय लावली, तर रक्ताची कमी कधीच जाणवणार नाही.
Disclaimer: हा लेख केवळ सामान्य माहितीच्या उद्देशाने लिहिलेला आहे. कोणताही आरोग्यविषयक त्रास असल्यास तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला जरूर घ्यावा.
FAQ :
1. रक्त वाढवण्यासाठी कोणती फळं जास्त उपयुक्त आहेत?
डाळिंब, सफरचंद, द्राक्षं, बीटरूट, संत्रं, पपई, आंबा, केळं, करवंदं आणि स्ट्रॉबेरी ही फळं शरीरात रक्त वाढवण्यासाठी सर्वात उपयुक्त मानली जातात.
2. रक्त कमी होण्याची मुख्य कारणं कोणती असतात?
अपुरा आहार, लोहाची कमतरता, सतत चहा-कॉफी घेणं, शरीरातील संसर्ग, महिलांमध्ये मासिक पाळी दरम्यान जास्त रक्तस्राव, गर्भधारणा किंवा मोठा आजार या कारणांमुळे रक्त कमी होतं.
3. फळं खाल्ल्यानंतर लगेच चहा किंवा कॉफी घेणं योग्य आहे का?
नाही. फळं खाल्ल्यानंतर लगेच चहा किंवा कॉफी घेतल्यास त्यातील लोह शरीरात शोषलं जात नाही. त्यामुळे किमान १ तासाचा अंतर ठेवणं उत्तम.
4. गर्भवती महिलांनी कोणती फळं खावी?
गर्भवती महिलांना डाळिंब, सफरचंद, बीटरूट, संत्रं आणि पपई (अतिपिकलेली, मोजकीच) ही फळं खूप फायदेशीर आहेत. पण नेहमी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच आहार ठरवावा.
5. रोज किती फळं खाल्ली पाहिजेत?
दिवसाला किमान २ ते ३ प्रकारची फळं खाणं उत्तम. मात्र अतिरेक टाळावा. संतुलित आहारासोबत फळं खाल्ली तर जास्त फायदा होतो.
6. रक्तवाढीसाठी फळं खाल्ल्याने परिणाम दिसायला किती वेळ लागतो?
नियमितपणे फळं खाल्ली, तर ३ ते ४ आठवड्यांत फरक दिसू लागतो. हिमोग्लोबिन वाढतं, चेहऱ्यावर लालसरपणा दिसतो आणि थकवा कमी होतो.
हे पण वाचा: हिरव्या भाज्या खाल्ल्याचे 10 जबरदस्त फायदे
